دستگاه کشلس پایانهای شبیه خودپرداز بانکی است که با رمز اول کارت بانکی کار میکند و تمام عملیات یک ATM بهجز برداشت پول نقد از جمله کارتبهکارت، پرداخت قبض، خرید شارژ و استعلام موجودی را انجام میدهد. برخلاف کارتخوان (POS) که صرفاً برای تسویه فروش استفاده میشود، کشلس چند خدمت مالی را همزمان در اختیار مشتری قرار میدهد و برای استفاده قانونی در کسبوکار باید به درگاه پرداخت رسمی و پرونده مالیاتی متصل باشد.
در این مقاله بررسی میکنیم دستگاه کشلس چیست و چگونه کار میکند؟ چه خدماتی دارد و چه تفاوتی با ATM و کارتخوان دارد؟ انواع آن چیست و چه مزایا و معایبی دارد؟ و هنگام انتخاب یا استفاده از آن باید به چه نکاتی توجه کرد؟
دستگاه کش لس چیست؟
کشلس (Cashless) به معنی بدون پول نقد است. دستگاه کشلس یک پایانه خدمات غیرنقدی است که برای ارائه برخی خدمات بانکی و پرداختی طراحی شده است.
کاربر میتواند با استفاده از کارت بانکی و انجام مراحل احراز تراکنش، خدماتی مانند انتقال وجه، پرداخت قبض، خرید شارژ و استعلام موجودی را انجام دهد. برخلاف ATM در این دستگاه اسکناس از دستگاه خارج نمیشود.به زبان ساده کش لس شبیه یک پایانه خدمات بانکی غیرنقدی است که به کاربر اجازه میدهد برخی عملیات مالی را بدون مراجعه به شعبه بانک انجام دهد.
این دستگاهها در سالهای اخیر در ایران رشد چشمگیری داشتهاند، چون هم برای مصرفکننده (بدون نیاز به حمل پول نقد و بدون صف بانک) و هم برای صاحب کسبوکار (درآمد جانبی از کارمزد هر تراکنش و جذب مشتری بیشتر) جذاب هستند. نصب یک دستگاه کشلس در یک مکان پرتردد، آن مکان را عملاً به یک ایستگاه خدمات بانکی کوچک تبدیل میکند.
البته خدمات قابل ارائه در کشلس میتواند بر اساس نوع دستگاه، شرکت ارائهدهنده و زیرساخت مورد استفاده متفاوت باشد بنابراین نباید قابلیتهای همه دستگاههای کش لس را یکسان در نظر گرفت.
کشلس چگونه کار میکند؟
فرآیند استفاده از دستگاه کش لس به نوع دستگاه و خدمت انتخابی بستگی دارد اما بهطور کلی کاربر ابتدا کارت بانکی خود را وارد یا به دستگاه نزدیک میکند و سپس خدمت موردنظر را انتخاب میکند.
یک فرآیند ساده را میتوان اینطور تصور کرد:
1.کارت بانکی
2.انتخاب خدمت
3.وارد کردن اطلاعات موردنیاز و رمز
4.ارسال درخواست تراکنش
5.بررسی و تأیید تراکنش
6.نمایش نتیجه عملیات
برای مثال، کاربر میتواند خدمت کارتبهکارت را انتخاب کند و اطلاعات لازم را وارد کند و پس از تأیید تراکنش نتیجه عملیات را روی دستگاه مشاهده کند.نوع خدمات، مراحل انجام عملیات و محدودیتهای هر تراکنش به دستگاه و مقررات و زیرساخت ارائهدهنده بستگی دارد.
دستگاه کش لس چه خدماتی ارائه میدهد؟
خدمات قابل ارائه در دستگاههای کشلس یکسان نیست، اما طبق اطلاعات ارائهشده برای این نوع دستگاه، برخی خدمات رایج عبارتاند از:
کارتبهکارت
یکی از کاربردهای کشلس، انتقال وجه بین کارتهای بانکی است. کاربر میتواند با انتخاب گزینه مربوط به انتقال وجه و وارد کردن اطلاعات موردنیاز تراکنش را انجام دهد.
پرداخت قبض
پرداخت قبوضی مانند آب، برق، گاز و تلفن از دیگر خدماتی است که میتواند در دستگاههای کش لس ارائه شود.
خرید شارژ
برخی دستگاههای کش لس امکان خرید شارژ سیمکارت را نیز فراهم میکنند.
استعلام موجودی
در برخی مدلها امکان استعلام موجودی حساب نیز وجود دارد.
سایر خدمات
بسته به مدل دستگاه و شرکت ارائهدهنده، امکانات دیگری مانند چاپ رسید یا مشاهده برخی اطلاعات حساب نیز ممکن است در دسترس باشد.بنابراین هنگام خرید یا نصب کشلس، بهتر است فهرست دقیق خدمات قابل ارائه توسط همان دستگاه را از شرکت ارائهدهنده دریافت کنید.
تفاوت دستگاه کش لس با ATM چیست؟
کشلس و ATM از نظر ظاهر و برخی خدمات شباهتهایی دارند اما یکسان نیستند.مهمترین تفاوت این دو دستگاه به ارائه وجه نقد مربوط میشود.
| ویژگی | ATM | کش لس |
| دریافت وجه نقد | دارد | ندارد |
| کارتبهکارت | بسته به دستگاه و بانک | بسته به دستگاه و ارائهدهنده |
| پرداخت قبض | دارد | بسته به خدمات دستگاه |
| خرید شارژ | ممکن است ارائه شود | بسته به خدمات دستگاه |
| کاربرد اصلی | خدمات خودپردازی و بانکی | خدمات غیرنقدی و پرداختی |
بنابراین بهتر است کشلس را صرفاً ATM بدون پول نقد ندانیم. کشلس یک پایانه خدمات غیرنقدی است که مجموعه خدمات آن به زیرساخت و شرکت ارائهدهنده وابسته است.
بیشتر بخوانید:مالیات دستگاه کارتخوان در سال 1405 چقدر است؟ و چگونه باید پرداخت شود؟
تفاوت دستگاه کشلس با کارتخوان چیست؟
کارتخوان یا POS ابزاری است که مستقیماً به حساب بانکی یک پذیرنده (فروشگاه، رستوران و…) متصل است و صرفاً برای دریافت وجه خرید از مشتری و واریز آن به حساب فروشنده استفاده میشود. کشلس اما نقش گستردهتری دارد: بهجای اینکه فقط واسط یک تراکنش فروش باشد، مجموعهای از خدمات بانکی غیرنقدی را ارائه میدهد و درآمد آن از کارمزد این خدمات بهدست میآید، نه از فروش کالا.
| ویژگی | کارتخوان (POS) | دستگاه کشلس |
| کاربرد اصلی | تسویه مبلغ خرید کالا/خدمت | ارائه چند خدمت بانکی همزمان |
| دریافت پول نقد | ندارد | ندارد |
| بستر شبکه | شبکه شاپرک | شبکه شتاب |
| کارتبهکارت | کاربرد اصلی نیست | بسته به دستگاه قابل ارائه است |
| پرداخت قبض | کاربرد اصلی نیست | بسته به دستگاه قابل ارائه است |
| خرید شارژ | کاربرد اصلی نیست | بسته به دستگاه قابل ارائه است |
| محل استفاده | فروشگاه و محل ارائه خدمات | فروشگاه، مراکز خدماتی و مکانهای پرتردد |
| مدل درآمدی | وابسته به فعالیت فروشنده و شرایط پذیرندگی (صرفاً ابزار دریافت وجه) | در مدلهای کسبوکاری، میتواند مبتنی بر کارمزد خدمات باشد |
بنابراین اگر هدف شما دریافت وجه بابت فروش کالا یا خدمات است، کارتخوان ابزار متفاوتی با کشلس محسوب میشود. اما اگر هدف، ارائه مجموعهای از خدمات پرداخت و بانکی غیرنقدی باشد کشلس میتواند گزینه متفاوتی باشد.
انواع دستگاه کش لس
کشلسها را میتوان بر اساس طراحی و محل استفاده به مدلهای مختلف تقسیم کرد. چهار نوع رایج عبارتاند از:
۱. کشلس رومیزی
این مدل برای نصب در یک محل ثابت طراحی شده و معمولاً برای فروشگاهها، دفاتر و کسبوکارهایی مناسب است که فضای مشخصی برای قرار دادن دستگاه دارند.
۲. کش لس دیواری
مدل دیواری روی سطح یا دیوار نصب میشود و برای مکانهایی که استفاده از فضای زمینی محدود است میتواند گزینه مناسبی باشد.
۳. کشلس سیار
این مدل برای موقعیتهایی طراحی شده که امکان جابهجایی دستگاه اهمیت دارد.
۴. کش لس جیبی
کشلس جیبی ابعاد کوچکتری دارد و برای محیطهایی که فضای نصب محدود است یا قابلیت حمل اهمیت بیشتری دارد مورد استفاده قرار میگیرد.
انتخاب مدل مناسب فقط به ظاهر دستگاه وابسته نیست. محل نصب، میزان تردد، نوع خدمات، شرایط اتصال، پشتیبانی و مدل درآمدی نیز باید در تصمیمگیری در نظر گرفته شود.
ویژگیهای دستگاه کشلس
- صفحهنمایش لمسی: رابط کاربری ساده و مشابه خودپرداز بانکی برای سهولت استفاده مشتری.
- اتصال دائم به شبکه شتاب: امکان کار با تمام کارتهای بانکی عضو شبکه شتاب، بدون محدودیت به یک بانک خاص.
- گزارشگیری تراکنش: امکان مشاهده ریز تراکنشها و درآمد از طریق پنل یا اپلیکیشن شرکت ارائهدهنده.
- امنیت مبتنی بر رمز اول کارت: اطلاعات کارت روی دستگاه ذخیره نمیشود و تراکنشها بهصورت رمزنگاریشده انجام میشود.
- نصب و راهاندازی سریع: برخلاف کارتخوان بانکی که نیاز به مدارک و بررسی بانکی دارد، فعالسازی کشلس معمولاً سریعتر است.
مزایای دستگاه کش لس چیست؟
استفاده از کشلس میتواند برای کاربر و صاحب محل نصب مزایایی داشته باشد.
ارائه خدمات بدون مراجعه به شعبه
کاربر میتواند برخی خدمات بانکی و پرداختی را در محل انجام دهد و برای هر عملیات به شعبه بانک مراجعه نکند.
کاهش وابستگی به پول نقد
ماهیت اصلی کشلس بر ارائه خدمات غیرنقدی استوار است و برای تراکنشهایی طراحی شده که بدون دریافت اسکناس انجام میشوند.
ارائه چند خدمت در یک دستگاه
به جای استفاده از چند ابزار مختلف، میتوان مجموعهای از خدمات را از طریق یک پایانه ارائه کرد البته تعداد و نوع خدمات به مدل دستگاه بستگی دارد.
ایجاد یک خدمت جانبی برای کسبوکار
در برخی مدلهای کسبوکاری، صاحب دستگاه میتواند از تراکنشهای انجامشده درآمد کارمزدی داشته باشد.
مناسب برای مکانهای پرتردد
مکانهایی که مراجعهکننده زیادی دارند میتوانند ظرفیت مناسبی برای استفاده از خدمات کشلس داشته باشند.
معایب و محدودیتهای دستگاه کشلس چیست؟
کشلس در کنار مزایا، محدودیتهایی نیز دارد که باید قبل از خرید یا نصب آن بررسی شوند.
عدم ارائه وجه نقد
مهمترین تفاوت کشلس با ATM همین موضوع است. کاربر نمیتواند از دستگاه اسکناس دریافت کند.
وابستگی به زیرساخت و شرکت ارائهدهنده
عملکرد دستگاه به سرویسدهنده، شبکه ارتباطی، نرمافزار و خدمات پشتیبانی وابسته است.
تفاوت خدمات بین مدلهای مختلف
همه دستگاهها الزاماً خدمات یکسانی ندارند. بنابراین باید قبل از خرید، امکانات دستگاه دقیقاً بررسی شود.
هزینه خرید و نگهداری
علاوه بر هزینه اولیه دستگاه، هزینههایی مانند پشتیبانی، تعمیرات، اتصال و نگهداری نیز ممکن است وجود داشته باشد.
اهمیت محل نصب
صرف خرید دستگاه به معنی ایجاد درآمد بالا نیست. تعداد کاربران، میزان تردد و تعداد تراکنشهای واقعی روی عملکرد اقتصادی دستگاه تأثیر دارند.
درآمد دستگاه کش لس چقدر است؟
یکی از مهمترین سوالات قبل از خرید دستگاه کشلس این است که:درآمد دستگاه کشلس چقدر است؟
برای این سؤال نمیتوان یک عدد ثابت برای همه دستگاهها اعلام کرد زیرا درآمد به عوامل مختلفی وابسته است.مهمترین عوامل عبارتاند از:
- تعداد تراکنشهای روزانه و ماهانه
- نوع خدمات قابل ارائه
- میزان تردد محل نصب
- تعداد کاربران دستگاه
- مدل قرارداد با شرکت ارائهدهنده
- سهم صاحب دستگاه از کارمزد
- هزینه خرید دستگاه
- هزینه نگهداری و پشتیبانی
بنابراین به جای توجه به وعدههای درآمدی ثابت، بهتر است قبل از خرید یک محاسبه اقتصادی انجام دهید.برای مثال:
درآمد ماهانه تقریبی = تعداد تراکنش × میانگین درآمد هر تراکنش
سپس باید هزینههای مربوط به دستگاه، پشتیبانی و سایر هزینههای عملیاتی از آن کسر شود.
چه عوامی روی درآمد کشلس تأثیر میگذارند؟
اگر قصد خرید دستگاه را دارید فقط به قیمت دستگاه توجه نکنید. مهمتر از آن باید پتانسیل تراکنش محل نصب را بررسی کنید.
۱. موقعیت مکانی
مکانی که روزانه افراد زیادی به آن مراجعه میکنند میتواند ظرفیت بیشتری برای استفاده از خدمات دستگاه داشته باشد.
۲. نوع مخاطب
نوع افرادی که در محل حضور دارند نیز اهمیت دارد. هرچه خدمات دستگاه با نیاز کاربران آن مکان هماهنگتر باشد، احتمال استفاده بیشتر است.
۳. تعداد خدمات
هرچه خدمات کاربردی بیشتری در اختیار کاربران قرار گیرد، فرصت استفاده از دستگاه نیز میتواند افزایش پیدا کند.
۴. سهم صاحب دستگاه از کارمزد
در مدلهای مختلف همکاری، نحوه تقسیم درآمد میتواند متفاوت باشد. این مورد باید پیش از عقد قرارداد بهصورت شفاف مشخص شود.
آیا دستگاه کش لس مشمول مالیات است؟
مهمترین سوءتفاهمی که درباره کشلس در فضای عمومی مطرح شده، این باور نادرست است که میتوان با آن از پرداخت مالیات فرار کرد. طبق اعلام رسمی بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی کشور، هیچ ابزار پرداختی از جمله کشلس امکان مخفیکردن درآمد را ندارد و تمام تراکنشها در سامانههای نظارتی قابل ردیابی هستند.
اگر واریزیهای یک حساب از هر طریقی، اعم از کشلس، کارتبهکارت یا چک ماهیت تجاری داشته باشد و در اظهارنامه مالیاتی ابراز نشود، بهعنوان درآمد کتمانشده شناسایی میشود و مشمول جریمه است.
موضوع مالیات در استفاده تجاری از ابزارهای پرداخت اهمیت زیادی دارد.فعالیت تجاری و تراکنشهایی که ماهیت درآمدی دارند باید در چارچوب الزامات مالیاتی مربوط به کسبوکار ثبت و اظهار شوند. همچنین برای استفاده رسمی از ابزارهای پرداخت، موضوع اتصال به پرونده مالیاتی و الزامات مربوط به کد رهگیری باید بررسی شود.
با توجه به اینکه مقررات مالیاتی و الزامات مربوط به ابزارهای پرداخت ممکن است تغییر کنند پیش از خرید یا راهاندازی دستگاه باید آخرین مقررات اعلامشده توسط مراجع رسمی را بررسی کنید.نکته مهم این است که استفاده از کشلس نباید با هدف پنهانکردن درآمد یا دور زدن الزامات مالیاتی انجام شود.
این مقاله صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد و برای تصمیمگیری درباره وضعیت مالیاتی یک کسبوکار، بررسی مقررات روز و دریافت مشاوره تخصصی مالیاتی ضروری است.
هنگام خرید دستگاه کش لس به چه نکاتی توجه کنیم؟
اگر تصمیم به خرید دستگاه کشلس دارید، پیشنهاد میکنیم قبل از انتخاب شرکت یا مدل دستگاه موارد زیر را بررسی کنید:
۱. خدمات قابل ارائه
دقیقاً مشخص کنید دستگاه چه خدماتی ارائه میدهد.
۲. مدل درآمدی
بپرسید درآمد حاصل از تراکنشها چگونه محاسبه میشود و چه سهمی به صاحب دستگاه تعلق میگیرد.
۳. هزینههای جانبی
هزینه خرید، نصب، نگهداری، تعمیر، پشتیبانی و سایر هزینهها را جداگانه بررسی کنید.
۴. پشتیبانی و گارانتی
در صورت خرابی دستگاه، مدت زمان پاسخگویی و نحوه تعمیر یا تعویض آن چیست؟
۵. زمان فعالسازی
ببینید فرآیند نصب و فعالسازی دستگاه چقدر زمان میبرد.
۶. وضعیت قانونی و مجوزها
پیش از عقد قرارداد، از معتبر و مجاز بودن شرکت ارائهدهنده و چارچوب همکاری اطمینان حاصل کنید.
۷. تناسب دستگاه با محل نصب
برای یک فروشگاه ثابت، یک مدل رومیزی میتواند مناسبتر باشد در حالی که در شرایطی که جابهجایی اهمیت دارد مدلهای سیار یا جیبی ممکن است کاربرد بیشتری داشته باشند.
کشلس، کارتخوان یا درگاه پرداخت؛ کدام مناسبتر است؟
این سه ابزار کاربرد یکسانی ندارند.
| ابزار | کاربرد اصلی |
| کارتخوان | دریافت وجه از مشتری بابت کالا یا خدمات |
| کشلس | ارائه مجموعهای از خدمات غیرنقدی و پرداختی |
| درگاه پرداخت اینترنتی | دریافت آنلاین وجه از مشتری در وبسایت یا بسترهای آنلاین |
بنابراین انتخاب ابزار باید بر اساس مدل کسبوکار انجام شود.اگر فروش حضوری دارید کارتخوان میتواند ابزار اصلی دریافت وجه باشد.اگر میخواهید خدمات غیرنقدی و پرداختی متنوعی در یک مکان ارائه کنید کش لس میتواند گزینهای برای بررسی باشد.اگر فروش شما آنلاین است، درگاه پرداخت اینترنتی ابزار متناسبتری برای دریافت وجه از مشتریان خواهد بود.
جمعبندی؛ آیا خرید دستگاه کش لس ارزش دارد؟
دستگاه کشلس یک پایانه خدمات غیرنقدی است که میتواند خدماتی مانند کارتبهکارت، پرداخت قبض، خرید شارژ و برخی خدمات دیگر را ارائه دهد.مهمترین تفاوت آن با ATM این است که امکان دریافت اسکناس ندارد و تفاوت اصلی آن با کارتخوان نیز در نوع کاربرد و خدمات ارائهشده است.
اگر قصد خرید کشلس دارید فقط به قیمت دستگاه یا وعده درآمد توجه نکنید. محل نصب، تعداد تراکنش، نوع خدمات، سهم شما از کارمزد، هزینههای نگهداری، پشتیبانی و الزامات قانونی و مالیاتی را در کنار هم بررسی کنید.همچنین قبل از راهاندازی دستگاه برای فعالیت تجاری، آخرین الزامات مالیاتی و مقررات مربوط به ابزارهای پرداخت را از منابع رسمی بررسی کنید.
سوالات متداول
کشلس یا خودپرداز غیرنقدی، پایانهای برای ارائه برخی خدمات بانکی و پرداختی بدون دریافت یا پرداخت اسکناس است. خدمات قابل ارائه بسته به نوع دستگاه و شرکت ارائهدهنده متفاوت است.
بسته به مدل دستگاه و سرویسدهنده، خدماتی مانند کارتبهکارت، پرداخت قبض، خرید شارژ و استعلام موجودی میتواند ارائه شود.
کارتخوان عمدتاً برای دریافت وجه بابت فروش کالا یا خدمات استفاده میشود اما کشلس برای ارائه مجموعهای از خدمات پرداختی و بانکی غیرنقدی طراحی شده است.
ATM میتواند خدمات بانکی مختلفی از جمله دریافت وجه نقد ارائه دهد در حالی که کشلس برای خدمات غیرنقدی طراحی شده و امکان دریافت اسکناس ندارد.
سازگاری کارت و خدمات قابل استفاده به زیرساخت دستگاه و شبکه مربوطه بستگی دارد. برای جزئیات باید مشخصات دستگاه و شرکت ارائهدهنده بررسی شود.
درآمد ثابت و یکسانی برای همه دستگاهها وجود ندارد و به تعداد تراکنش، نوع خدمات، محل نصب، شرایط قرارداد و سهم صاحب دستگاه از کارمزد بستگی دارد.
سقف تراکنش میتواند تابع مقررات جاری، نوع خدمت، بانک صادرکننده کارت و شرایط سرویسدهنده باشد. برای اطلاع از سقف دقیق و بهروز، باید از ارائهدهنده سرویس یا بانک مربوطه استعلام شود.
مدارک و مراحل فعالسازی به شرکت ارائهدهنده و نوع قرارداد بستگی دارد. پیش از شروع همکاری باید مدارک هویتی، اطلاعات کسبوکار و الزامات مالیاتی موردنیاز را از شرکت ارائهدهنده دریافت کنید.
تراکنشها و درآمدهای حاصل از فعالیت تجاری باید مطابق مقررات مالیاتی مربوط به کسبوکار ثبت و اظهار شوند. جزئیات الزامات مالیاتی را باید بر اساس مقررات روز و وضعیت پرونده مالیاتی کسبوکار بررسی کرد.
